Zomaar een dag ?    Nee het werd een bijzonder dag !

Voor velen onder ons,  is 28 februari 2010, een dag als alle anderen.

Een dag waarop je bij slecht weer binnen blijft, een boek pakt of een tv programma bekijkt of je met je hobby gaat bezig houden.

Voor mij is en was  echter deze dag , een bijzondere dag. Het is voor mij iets speciaals, iets waarnaar ik lang heb uitgekeken.

Eindelijk is het dan zover. Het de 28-e februari.

De gemeenten Rees en Oude IJsselstreek, waaronder Megchelen valt, hebben de handen ineen geslagen en hebben ter nagedachtenis aan de hulpverleners en de dwangarbeiders een speciale gelegenheid georganiseerd.

Deze dag wordt er namelijk in Rees een infobord, aan de Melatenweg, bij de plek waar eens kamp Rees heeft gestaan,  en in Megchelen een nieuw monument onthult. En deze dag zal de originele route tussen Rees en Megchelen worden gelopen.

Dit  is  een dag, waarop ik oude bekenden na lange tijd weer ga ontmoeten en zelfs nieuwe mensen ga begroeten.

We verzamelden ons in Apeldoorn en gingen op weg naar Rees. Vele personenauto’s en een bus vertrokken vanaf het verzamelpunt net buiten de bebouwde kom van Apeldoorn.

Onderweg er naar toe, hebben we  / ze het er over. “  Het is geweldig dat de Duitsers dit allemaal voor ons terug doen.  Het is fijn dat we nu aan onze geliefden,  onze kinderen en kleinkinderen kunnen laten zien waar het kamp eens heeft gelegen.”

De zenuwen gierden door mijn keel van opwinding. Vandaag zou ik de route gaan lopen, de route die mijn vader in 1945 had gelopen.  Zijn vluchtroute dus.

Aangekomen bij de gemeentewef te Rees aan de Melatenweg, worden we hartelijk ontvangen en krijgen we een bakje thee of koffie en een heerlijk koekje.  Het regent buiten, gelukkig staan wij binnen in de gemeenteloods van Rees.  De Duitse Jan pelleboer, had regen en storm voorp[elt. Het lijkt er op dat hij helemaal gelijk gaat krijgen.  Ik herken zeer vele mensen en enkele voor mij op dat moment, vage  gezichten.  De namen die daarbij horen schieten  me korte tijd later weer te binnen. We begroeten elkaar en er wordt volop gekust en handengeschud. De Hollanders kussen en de Duitsers schudden de handen.  

De Duitsers die de dag hebben geoirganiseerd, geven we een hand en we geven aan dat we dankbaar zijn dat ze dit voor ons gedaan hebben. Ze knikken beleefd en ze kijken op een manier waaruit je zou kunnen aflezen dat ze niet precies weten hoe ze met deze bedankjes moeten omgaan.

De oud dwangarbeiders delen hun verhaal.

Na een korte pauze gaan we naar de plek waar het infobord zal worden onthult. Dat zal gebeuren door de aanwezige oud dwangarbeiders en oud hulpverleners.

Het is vreemd. Het stopt met waaien en het regent ineens niet meer. Zelfs de zon gaat door de wolken schijnen.

 De  burgemeesters van Rees en Megchelen voeren net zoals geestelijken uit zowel Duitsland en Nederland eerst het woord.  Ze bedanken de mensen voor de grote opkomst.

Er  waren zeker 250 mensen die op de onthulling van het infobord zijn  afgekomen.

Er wordt gebeden in het Duits en in het Nederlands.  Ze geven ook aan, dat we moeten doorgaan met verwerken van het opgedane leed en de samenwerking tussen de beide buurlanden wordt geprezen.   Een oud dwangarbedier uit Haarlem geeft aan dat hij blij is dat hij er vandaag bij kon zijn. Alle spreker kregen een groot applaus.

Tussen het publiek staat een oud dwangarbeider uit Den Haag, die is met de trein van Den Haag naar Arnhem gegaan en van Arnhem met de taxi naar Rees. Hij wilde en moest er bij aanwezig zijn.

De spanning stijgt. Nog even en dan zal het doek van het infobord worden gehaald. Wat zou er op vermeld staan ?

Uiteindelijk is het dan zo ver.  Het bord wordt onthult. De rillingen gaan bij mij over mijn rug.  Het bord hgeeft aan wat kamp Rees was. Het toont foto’s en beschrijvingen van de monumenten die er nu zijn ( die van Rees, Bienen, Apeldoorn en een plek die is afgeschermd vanweg het nog te onthullen monument van Megchelen) die betrekking hebben op dwangarbeid en de hulpverlening aan de dwangarbeiders.

Ik bemerk dat velen hetzelfde gevoel ondervinden, als dat ik voelde.   Naast mij, voor mij en achter mij, staan vele mensen die zich vergapen aan het bord. Menig traantje wordt weggepikt. Kinderen , echtgenotes, slaan bemoedigend en berustend hun arm over een oud dwangarbeider heen. Samen lopen ze naar het infobord.  De gevoelens spelen door hun hele lijf.  De een moet nog een traan wegpinken, de ander blijft roerloos voor zich uit staren en weer een ander knikt en kijkt wat er op het bord staat.

Voor de aanwezige oud dwangarbeiders, zij die in dit kamp, op deze locatie verschrikkelijke dingen hebben meegemaakt en hebben moeten vechten voor hun leven, was het helemaal een speciale gebeurtenis.

De aanwezige  jeugd zwijgt en neemt de informatie in zich op.

Er worden door de oud dwangarbeiders en nabestaanden bloemen gelegd en getuurd naar het terrein achter het bord.

“Daar stond het vroeger, daar heb ik gezeten, daar hebben ze mijn maat doodgeslagen. Daar zijn velen gestorven door de honger en de kou.”  Hoorde ik  achter me.

Vele fot’os worden van het bord en het daar achterliggende terrein gemaakt.  Die zijn voor thuis, voor hen die niet mee konden vandaag.

Na de onthulling gaan we weer terug naar de gemeentewerf van Rees. We komen allemaal  bij elkaar en zijn tevreden en blij. We gaan ons voorbereiden op de wandeltocht van Rees naar Megchelen. De tocht van 8,5 kilometer lang. De originele tocht die men in 1945 liep, de tocht naar de vrijheid.

Dan gaat er iemand naar de bus, de bus waarmee we uit Apeldoorn zijn vertrokken. Zij bemerkt dat er is ingebroken in de bus. Er is een slot geforceerd. De aanwezige handtassen, die onder de stoelen lagen verstopt, waren geopend en de portemonnees zijn weggehaald. De bus was afgesloten, had geblindeerde ramen en stond op een besloten terrein. Niemand die er aan dacht dat er ingebroken zou kunnen worden.

De stemming slaat helemaal om.  Er wordt gehuild, er wordt gevloekt. Men staat er bij met open mond, men begrijpt het niet.  Dat dit op zo’n dag moest gebeuren. Het terrein was zelfs afgesloten, de bus was afgesloten  en toch was er ingebroken en was er veel weggehaald. Ook de spullen van mijn vrouw waren weggehaald.

De Duitse politie werd gebeld en de banken werden gebeld om de pasjes te laten blokkeren.

De organisatie had een tocht georganiseerd van Rees naar Megchelen.  De tocht die de oud dwangarbeiders in 1944 en 1945 ook hadden gelopen. De vluchtweg naar huis. Ik zou en moest deze tocht lopen.

Als je wilde kon je met een bus de route afleggen. Velen waren oud of hadden lichamelijke gebreken. Het weer sloeg ineens ook om. Het begon keihard te waaien en te regenen. Een grote groep trotseerde het slechte weer en ging toch lopen. De anderen gingen met de bus mee of werden met auto’s naar Megchelen gebracht.

Er was zelfs een familie  (  te weten de familie Grefhorst) die hun moeder de hele tocht, ondanks het zeer slechte weer, in een rolstoel van Rees naar Megchelen, duwde.

Ikzelf ben ook lopend naar Megchelen gegaan.  Ik ben als laatste vertrokkene omdat eerst alles geregeld moest worden m.b.t. de inbraak.

Ik had voor deze dag de klompen van mijn vader meegenomen. Het waren zijn laatste klompen. Ze waren mij 1,5 maat te groot.

Hij is in 2003 overleden. Hij was als 16 jarige jongen in Apeldoorn, op 02-12-1944, in de Zevenhuizensedwarsweg  opgepakt en afgevoerd naar de Markt. Vervolgens werd hij net zoals zo velen in een trein gestopt. Zeg maar geschopt. Hij zat in de eerste van de twee  treinen die uit Apeldoorn.  Deze trein is onderweg bij Werth beschoten door geallieerde vliegtuigen en daarbij zijn vele doden en zwaar gewonden gevallen.

Ook hij is in kamp Rees terecht gekomen, ook hij heeft honger geleden en ook hij is mishandeld en heeft altijd gezwegen over deze gruwelijke tijd. Van 1999 tot 2001 heb ik er over gedaan om zijn verhaal op papier te krijgen. Hij vertelde mij dat je goed op je klompenm moest passen. Als je sliep moest  je ze vasthouden, anders werden ze gejat. Ook zijn klompen werden in kamp Rees gejat. Hij had daarna meteen weer van iemand anders de klompen gejat.

Ik dacht aan de verhalen die ik van anderen had gehoord, zo ook de verhalen van Jan de Louter en die van Johan van Essen. jan had leren schoenen en die werden door de kou en regen keihard en daardoor had hij een ernstige hakblesure opgelopen. er werd zelkfs gevreesd voor een amputatie. Jan had dagen op sokken moeten lopen. Wat te denken van het verhaal van Johan van Essen. Die was alles kwijt geraakt en had slechts een overall aan en had de onderziojde van de pijpen dichtgeknoopt en liep dus op zijn overall. Die hadden maar wat graag klompen gehad.

Ik deed mijn schoenen uit, deed zijn klompen aan en ging als laatste op weg van Rees naar Megchelen. 8,5 kilometer. Ik moest binnen 1,5 uur in Megchelen zijn, want dan zou het monument onthult worden.

Ineens begon het ontzettend hard te waaiden en te regenen. Het leek wel of de weergoden mij er aan wilden herinneren dat in 1944 en 1945 het weer slecht was. Het was toen zelfs veel slechter, het vroor en stormde toen regelmatig. Vandaag, 28-02-2010, regende het alleen maar en waaide het alleen maar. Dus waarom zou ik klagen.

De tocht zou ongeveer 8,5 kilometer lang zijn. Het zou o.a. langs de woning van de gebroeders Jan en Theo Venhorst lopen. De woning van die broers die zoveel dwangarbeiders gered hadden.

De regen sloeg me keihard in het gezicht. De paraplu waaide mij uit de handen en sloeg kapot. Ik bleef lopen. Na c.a. 1 kilometer legde ik de kapotte paraplu in een bak die voor een verlaten woning stond,  neer en ging verder.  Mijn broek droop en de klompen begonnen mij tegen te werken.  Ze waren mij  duidelijk te groot. De hakken schuurden tegen de binnenkant, de wreef begon te steken.

“ Niet klagen, maar dragen” , zei mijn pa altijd. “ Een mens kan meer dan hij zelf weet” en “ Willen is kunnen” zei hij vaak. De Nijmeegse Vierdaagse heeft deze slagzin hoog in het vaandel staan.

Ik voelde ineens niets meer. Het werd stil om mij heen. Ik begon in een eigen Wereld te komen. De Wereld van mijn vader. Ik werd warm van binnen, ik kreeg weer energie. Ik genoot van de tocht. Voor mijn gevoel,  was die ouwe , mijn  vader, de man die zo hard was en nooit opgaf,  weer bij me.

Ik genoot van de regen en de wind. Het moest zo zijn.  Voor mijn gevoel, liep ik een bevrijdingstocht, net zoals ” die ouwe”  van mij, dat in 1945 ook had gedaan.

Nu nog 10 graden kouder , nu nog 4 weken zonder voldoende eten, nu nog 12 kilo onder het streefgewicht, nu nog onder de neten en de luizen, nu nog de pijn voelen van de stokslagen en ik kon mij voelen zoals hij zich destijds gevoeld zou hebben.

Na 1  uur en 25 minuten kwam ik in Megchelen aan. De hakken kapot, de wreef links dik en de wreef rechts was gevoelloos. Maar ik was helemaal voldaan. Ik was de inbraak in de bus totaal vergeten.

De koffie en het broodje kaas in zaal ter Voet deed wonderen.

Iedereen had het over de tocht der tochten. Iedereen had zijn eigen verhaal en gevoel onderweg. Het was een bijzondere tocht.

Na zo’n 30 minuten werd deze bijzondere  dag  te Megchelen voortgezet door de onthulling van het monument.

De aanwezige oud dwangarbeiders onthulden een schitterend monument. Ook hier liepen bij een ieder de rillingen mij over de rug. Het beeld gaf precies aan wat men vroeger had meegemaakt. Twee mensen ondersteunen de zwakte die tussen hen in liep, daarachter weer een drietal, daarachter weer een drietal. Geweldig mooi uitgebeeld al dat leed.

Ook tijdens deze onthulling waaide het, zeg maar gerust stormde het en hield het niet op met zachtjes regenen.

Aan het eind kwamen we weer bij elkaar in zaal Ter Voert en bespraken we de gehele dag.

Een ieder was het er mee eens. Het was een geweldige dag. Een dag die meer had waar gemaakt dan we vooraf hadden bedacht.

Ik heb namens onze Stichting de organisatie te Rees en Megchelen mogen bedanken voor deze mooie en gedenkwaardige dag. Ik was er trots op dat te mogen doen.

En ,o ja  de klompen van mij pa.  Die hebben nu een speciale plek in mijn hart. Na c.a. 2 weken waren de blaren weg en waren de rechter en de linker wreef weer als van ouds.

Enkele dagen later werd de dader van de inbraak door de Duitse politie opgepakt.  H et was een Pool en hij bekende er nog eens 34 andere zaken bij.

Ook al was hij niet gepakt, de dag was ondanks alles toch een bijzonder dag. Een dag die we nooit meer zullen vergeten.

w.g  ajd